اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، معاون علمی رئیس‌جمهور، در نشست امضای تفاهم‌نامه همکاری میان بنیاد ایران پیشرفته و معاونت علمی که امروز ۱۲ خردادماه در محل این بنیاد برگزار شد، با تشریح رویکردهای مختلف سیاست‌گذاری در حوزه علم و فناوری، بر انتخاب سیاست «ترکیبی» از سوی معاونت علمی تأکید کرد.

وی با اشاره به اینکه در دنیا سه الگوی اصلی برای مدیریت و سیاست‌گذاری علم و فناوری وجود دارد، گفت: در الگوی «اکوسیستم باز»، دولت نقش حداقلی دارد و بیشتر در جایگاه تسهیل‌گر ظاهر می‌شود؛ همان‌گونه که در سیلیکون‌ولی آمریکا مشاهده می‌شود. در این مدل، مسیر رشد شرکت‌های نوآور و استارتاپ‌ها عمدتاً توسط بازار، سرمایه‌گذاران و بازیگران بخش خصوصی تعیین می‌شود و دولت تنها بسترهای لازم برای فعالیت را فراهم می‌کند.

افشین در ادامه به الگوی «دولت هدایتگر» اشاره کرد و افزود: در این رویکرد، دولت با هدف دستیابی سریع‌تر به فناوری‌های مشخص، به‌صورت مستقیم در جهت‌دهی زیست‌بوم علم و فناوری نقش‌آفرینی می‌کند؛ الگویی که نمونه آن در چین دیده می‌شود. در این مدل، دولت با تعیین اولویت‌ها، تخصیص منابع و سیاست‌گذاری هدفمند، مسیر توسعه فناوری را مشخص می‌کند.

سیاست ترکیبی، راهبرد ایران برای توسعه علم و فناوری

معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه معاونت علمی، مدل ترکیبی را برگزیده است، توضیح داد: در این رویکرد، لایه‌های پایین زیست‌بوم بر پایه اکوسیستم باز و رقابتی شکل می‌گیرند، اما در لایه‌های بالاتر، دولت نقش هدایتگر و سیاست‌گذار فعال را بر عهده دارد. به گفته او، این مدل مشابه آن چیزی است که در کره جنوبی نیز اجرا شده و برای کشورهایی مانند ایران که بازار فناوری و صنعت هنوز به‌طور کامل هم‌افزا و هم‌تراز نشده‌اند، کارآمدتر است.

افشین تأکید کرد: در کشورهایی که بازار فناوری و صنعت هم‌زمان و هم‌سطح حرکت می‌کنند، بخش خصوصی می‌تواند نقش اصلی را ایفا کند؛ اما در کشورهایی مانند ایران، دولت ناچار است نقش فعال‌تری در ایجاد پیوند میان بازار، صنعت و فناوری داشته باشد تا شکاف‌های موجود را جبران کند.

وی همچنین با اشاره به مفاد این تفاهم‌نامه گفت: ایجاد پارک علم و فناوری در حوزه‌های اقتدارآفرین و احیای شرکت‌های دانش‌بنیان از محورهای اصلی این همکاری است. به گفته او، پارک‌های علم و فناوری باید به سمت حوزه‌هایی بروند که برای کشور قدرت‌آفرین و راهبردی هستند و معاونت علمی نیز در این مسیر حمایت ویژه‌تری ارائه خواهد کرد. حوزه‌های همچون امنیت سایبری، کوانتوم، هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، علوم شناختی، میکرو الکترونیک و کرایوژنیک از جمله این حوزه‌های اقتدارآفرین هستند.

معاون علمی رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به لزوم حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده، گفت: احیای این شرکت‌ها پس از جنگ‌های اخیر، از اولویت‌های معاونت علمی است؛ زیرا بسیاری از آن‌ها نه از نظر فیزیکی، بلکه به دلیل کوچک بودن و نوپا بودن، بازار خود را از دست داده‌اند. وی افزود: در همین راستا، سازوکارهای مالی مختلفی از جمله اوراق توسعه فناوری، کرادفاندینگ‌ها، صندوق‌های خطرپذیر و صندوق‌های PE برای تقویت این زیست‌بوم به‌کار گرفته شده است.